را از قلمرو خراسان كوتاه نمود . 47 در اين زمان ، خلافت اسلامى دو مركز مهم داشت . فاطميان ( اسماعيليان ) در مصر ، و خلفاى عباسى در بغداد كه آنها با تسلط آل بويه ، در نهايت ناتوانى و فرومايگى قرار داشتند . خليفه عباسى با ارسال پيكى توجه سلطان محمود را به خود معطوف داشت و گويا ، قادر عباسى با تشريح موقعيت متزلزل حكومت آل بويه ( ديالمه ) وى را به يورش به سوى بغداد فراخواند . از اينرو ديرى نپاييد كه سلطان محمود ، سرزمين رى را كه جايگاه شيعيان بود اشغال ، و آنجا را از دست مجد الدوله ديلمى بيرون ساخت 48 و آتش كينهء خود و عباسيان را با سركوب و تاراج اموال مردم و به آتش كشيدن كتابخانهء كلان صاحب ابن عبّاد كه بيش از 400 بار شتر كتاب داشت ، فرو نشاند . 49 آنگاه پسرش زمام حكومت را به دست گرفت و موجب تضعيف ديالمه و تقويت خلفاى عبّاسى گرديد 50 ؛ سرانجام با ظهور عنصر سلجوقى در سال 431 ، سلسله غزنويان از هم متلاشى گرديد . 2 - آل بويه . . . خلفاى عباسى خلفاى عباسى كه پيوسته با غلامان ترك درگير بودند ؛ جهت تقويت اهرم سياسى خود ، دست يارى به سوى عماد الدوله ديلمى دراز كردند و با خيانت خليفه مستكفى به وى ، نفوذ عماد الدوله دو چندان شد و وى مطيع را به جاى مستكفى نشاند 51 . مسعودى در مروج الذهب چنين مىنگارد 52 : « مطيع كاملا مطيع امر معزّ الدوله بويهى بود و خلافت وى تنها جنبهء اسمى و تشريفاتى داشت » ! حكمرانان آل بويه كه سايه نفوذ و اقتدار بر جاى جاى فارس و مركز عراق افكنده بودند ؛ پشتيبان سرسختى براى شيعه به شمار مىرفتند . شيخ صدوق ( 281 ه . ) به دار الخلافه ، توسط ركن الدوله دعوت شد تا به تبليغ و ترويج عقايد اماميّه بپردازد . شيخ مفيد نيز در زمان عضد الدوله ، پايگاه سياسى و علمى شايانى احراز نمود . كرسى علم كلام كه تنها به نخبگان دانشمندان علم كلام ، اختصاص مىيافت ؛ در اين دوران به شيخ مفيد و سيد مرتضى و سپس شيخ طوسى تعلّق گرفت . 53 سرانجام